سوپای تورکیا

سوپای تورکیا

له‌لایه‌ن: - محەمەد ڕزگار محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2022-05-21-23:10:00 - کۆدی بابەت: 8734
سوپای تورکیا

ناوه‌ڕۆك

ناساندن

هێزە چەکدارەکانی تورکیا یان سوپای تورکیا یان TAF (بە ئینگلیزی: Turkish Armed Forces، بە تورکی: Türk Silahlı Kuvvetleri، بە عەرەبی: القوات المسلحة التركية) هێزە سەربازییەکانی کۆماری تورکیان. هێزە چەکدارەکانی تورکیا پێکهاتوون لە ئەرکانی گشتی، هێزی وشکانی، هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانی. سەرۆکی ئەرکانی گشتی فەرماندەی هێزە چەکدارەکانە و لە کاتی جەنگدا وەک فەرماندەی گشتی بەناوی سەرکۆمارەوە کاردەکات، کە نوێنەرایەتی فەرماندەیی باڵای سەربازی TAF دەکات بەناوی ئەنجوومەنی گەورەی نیشتمانی تورکیا. هەروەها هەماهەنگی پەیوەندییە سەربازییەکانی TAF لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ئەندامی ناتۆ و دەوڵەتانی دۆست لە ئەستۆی ئەرکانی گشتییە.

مێژووی هێزە چەکدارەکانی تورکیا بە پێکهاتنی لە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دەستی پێکرد. سوپای تورکیا خۆی وەک پاسەوانی کەمالیزم، ئایدیۆلۆژیای فەرمیی دەوڵەت، بە تایبەت جەختکردنەوە لەسەر عەلمانیەت بینییەوە. دوای ئەوەی تورکیا لە ساڵی ١٩٥٢ بوو بە ئەندامی ناتۆ، دەستی بە بەرنامەیەکی هەمەلایەنەی نوێکردنەوەی سوپاکەی کرد بۆ هێزەکانی. لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، دووەم پڕۆسەی داڕشتنەوەی سوپا دەستی پێکرد. هێزە چەکدارەکانی تورکیا بەشداری گرووپێکی جەنگیی یەکێتیی ئەورووپا دەکەن کە لەژێر کۆنتڕۆڵی ئەنجوومەنی ئەورووپادایە و گرووپی جەنگیی ئیتاڵیا-ڕۆمانیا-تورکیایە

دوای هێزە چەکدارەکانی ئەمریکا، هێزە چەکدارەکانی تورکیا دووەم گەورەترین هێزی سەربازییە لە ناتۆ و سێزدەهەمینە لە جیهاندا، ئەمەش بە مەزەندەکردنی هێزەکەی بە ٧٧٥ هەزار کارمەندی سەربازی و نیمچەسەربازی لە ساڵی ٢٠٢٢. تورکیا یەکێکە لە پێنج وڵاتی ئەندامی ناتۆ کە بەشێکن لە سیاسەتی هاوبەشی ئەتۆمی هاوپەیمانییەکە، لەگەڵ هەریەک لە بەلجیکا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و هۆڵەندا. بەگشتی ٥٠ بۆمبی ئەتۆمیی B٦١ـی ئەمریکی لە بنکەی ئاسمانی ئینسیرلیک میوانداری دەکرێن، کە زۆرترین ڕێژەیە لە نێو پێنج وڵاتەکەدا.

مێژووی سوپای تورکیا

هێز

بەپێی ئامارەکانی دامەزراوەی نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان (IISS)، لە ساڵی ٢٠٢٠دا هێزە چەکدارەکانی تورکیا هێزێکی چالاکیان هەبووە کە نزیکەی ٣٥٥ هەزار و ٢٠٠ کەسی چالاک بوون کە لە ٢٦٠ هەزار و ٢٠٠ هێزی چەکدار و ٤٥ هەزار هێزی دەریایی و ٥٠ هەزار هێزی ئاسمانی پێکهاتبوون. جگە لەوەش، مەزەندە کرا کە ٣٧٨ هەزار و ٧٠٠ کارمەندی یەدەگ و ١٥٦ هەزار و ٨٠٠ کارمەندی نیمچەسەربازی (جەندرمە و پاسەوانی کەناراوەکانی تورکیا) هەبوون، ئەمەش هێزێکی چالاک و یەدەگی بەیەکەوە دەبەخشێت کە نزیکەی ٨٩٠ هەزار و ٥٠٠ کارمەند دەبێت. ساڵی ٢٠٢٠ بودجەی بەرگری ٧٦.٣ ملیار لیرە بووە. تورکیا لە ساڵی ١٩٩٨ بەرنامەی مۆدێرنیزاسیۆنی بە بەهای ١٦٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ماوەی بیست ساڵدا لە پڕۆژە جۆراوجۆرەکان لەوانە تانک، فڕۆکەی جەنگی، هێلیکۆپتەر، ژێردەریایی، کەشتی جەنگی و تفەنگی ڕێژنگ ڕاگەیاند. تورکیا بەشدارێکی ئاستی سێیەمە لە پڕۆگرامی شەڕکەری مانگرتنی هاوبەش (JSF). ئامانجی کۆتاییی تورکیا بەرهەمهێنانی ئامێری سەربازی ڕەسەنی نەوەی نوێیە و ئەوەیە کە تادێت زیاتر خۆبژێو بێت لە ڕووی تەکنەلۆجیای سەربازییەوە.

کۆمپانیای هاڤلسانی تورکیا و کۆمپانیای بۆینگی ئەمریکا لە پڕۆسەی پەرەپێدانی قەڵغانی بەرگری مووشەکی بالیستیکی نەوەی داهاتوون. هەروەها لەگەڵ کۆمپانیای بەرگریی چینی CPMIECی ڕێککەوتوون بۆ ئەوەی بە هاوبەشی سیستمێکی ئاسمانی و مووشەکی دوور مەودا بە بڕی چوار ملیار دۆلار بەرهەم بهێنێت.

ئەرکانی گشتی

ئەرکانی گشتیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا بەرپرسی هێزەکانی تورکیایە و بەردەوام ڕاپۆرت دەداتە وەزیری بەرگریی نیشتمانی، ستافی گشتی بەرپرسیارە لە:

  • ئامادەکردنی هێزە چەکدارەکان و کارمەندەکانی بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان.
  • کۆکردنەوەی زانیاری هەواڵگریی سەربازی
  • ڕێکخستن و ڕاهێنانی هێزە چەکدارەکان
  • بەڕێوەبردنی خزمەتگوزاری لۆجستی

لە کاتی جەنگدا سەرۆکی ئەرکانی گشتی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانە بەناوی سەرکۆمارەوە، هەروەها ئەرکانی گشتی بەرپرسی هێزە تایبەتەکانە کە لەگەڵ هیچ فەرماندەیی هێزێک لەناو TAFدا هاوتەریب نییە. هێزە تایبەتەکان ڕاستەوخۆ فەرمانەکانیان لە ئەرکانی گشتی هێزە چەکدارەکانی تورکیا وەردەگرن.

هێزە وشکانییەکان

هێزی وشکانی سوپای تورکیا شوێنپێی سەرچاوەی خۆی لە پاشماوەی هێزەکانی عوسمانی لە کاتی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە کۆتایی جەنگی جیهانی یەکەمدا دەدۆزێتەوە کاتێک موستەفا کەمال ئەتاتورک و هاوکارەکانی لە ٢٣ی نیسانی ١٩٢٠دا ئەنجوومەنی نیشتمانیی گەورەیان لە ئەنقەرە پێکهێنا. زیاتر لە ٢٦٠ هەزار سەربازی کارای هەیە.

هێزە ئاوییەکان

هێزی دەریایی تورکیا، لقی خزمەتگوزاری شەڕی دەریایی هێزە چەکدارەکانی تورکیا پێکدەهێنێت و چەندین یەکەی مارین و ئۆپەراسیۆنی تایبەت لەخۆی دەگرێت. لیوای مارێنزی کەناراوەکان کە بنکەکەی لە فۆچای نزیک ئەزمیرە، لە ٤٥٠٠ کەس پێکدێت. سو ئاڵتی تاروز (SAT - هێرشی ژێر ئاو) تایبەتە بە کۆمەڵێک ئەرکی وەک بەدەستهێنانی هەواڵگریی سەربازی، هێرشی ئاوی، بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاراستنی کەسانی تایبەت؛ لە کاتێکدا هێزی سو ئاڵتی ساڤونما (SAS - بەرگریی ژێر ئاو) تایبەتە بە ئۆپەراسیۆنەکانی بەرگری کەناراوەکان (وەک پاککردنەوەی مینەکان یان تۆرپیدۆی نەتەقێنراو) و لەکارخستنی کەشتییەکانی دژمن و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاراستنی VIP. 

هێزی ئاسمانی

هێزی ئاسمانی تورکیا لقی خزمەتگوزاری جەنگی ئاسمانی هێزە چەکدارەکانی تورکیایە. بە پلەی یەکەم بەرپرسیارە لە پاراستن و سەروەری ئاسمانی تورکیا بەڵام خزمەتگوزاری بۆ لقەکانی تری سوپا دابین دەکات. تورکیا یەکێکە لە پێنج وڵاتی ئەندامی ناتۆ کە بەشێکن لە سیاسەتی هاوبەشی ئەتۆمی هاوپەیمانییەکە، لەگەڵ بەلجیکا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و هۆڵەندا. بەشێکی زۆری بۆمبە ئەتۆمییەکانی بی ٦١ لە بنکەی ئاسمانی ئینجەرلیک میوانداری کراوە کە ٤٠ بۆمبی ئەتۆمی تەرخانکراوە بۆ بەکارهێنان لەلایەن هێزی ئاسمانی تورکیا لە ئەگەری دروستبوونی شەڕی ئەتۆمی، بەڵام بەکارهێنانیان پێویستی بە ڕەزامەندی ناتۆ هەیە.

بنکە سەربازییەکان و سەربازانی جێگیر لە دەرەوەی وڵات

تا مانگی شوباتی ٢٠٢١، تورکیا لانیکەم زیاتر لە ٦٠ هەزار کارمەندی سەربازی هەبووە کە لە دەرەوەی خاکەکەی جێگیرکراون. تاکە بنکەی سەربازی کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی لە دەرەوەی وڵات جێگیر کراوە، بەبێ گوێدانە ئەو ڕێکخراوانەی کە ئەندامی تورکیان، کە بەهۆی بەرپرسیارێتیەکانیەوە کە لە زۆرێک لە ئەندامە سیاسییە نێودەوڵەتییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە، بە تایبەتی ئەندامێتی ناتۆ، چەندین جار بە شێوەیەکی کاتی هێزەکانی لە دەرەوەی وڵات ڕاگرتووە، فەرماندەیی هێزی ئاشتی تورکیای قوبرسە. لە ئێستادا بنکە سەربازییەکانی هێزە چەکدارەکانی تورکیا لە قەتەڕ، سووریا، سۆماڵ و بەعشیقە بوونیان هەیە. لە ساڵی ٢٠١٧ـیش ڕاگەیەندرا کە تورکیا دەست دەکات بە کارکردن لەسەر دامەزراندنی بنکەیەکی توێژینەوە لە ئەنتارکتیکا.

ڕۆڵی سوپا لە وڵاتدا

بەپێی توێژینەوەیەک کە لە ئینگلتەرا ئەنجامدراوە، تورکیا خاوەنی زۆرترین جێگیرکردنی هێزی نێودەوڵەتییە لە دوای ئەمریکا، بە مەزەندەکردنی هێزەکەی بەلایەنی کەمەوە ٦٠,٠٠٠ کارمەندی سەربازی کە لە دەرەوەی سنوورەکانی تورکیا جێگیرکراون. ئەمەش بەو واتایە کە لە هەر ٦ سەربازی چالاکی تورکیا یەکیان (کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە ٣٥٥ هەزار و ٢٠٠ کەس مەزەندە دەکرێت) لە دەرەوەی سنوورەکانی ئەو وڵاتە بڵاوەیان پێکراوە.

کۆماری تورکیا لە ئێستادا بوونی سەربازی لە ١٤ وڵاتدا هەیە کە ٣ کیشوەر دەگرێتەوە، کە بریتیین لە وڵاتانی (ئەلبانیا، ئازەربایجان، بۆسنە و هەرسک، عێراق، کۆماری کۆنگۆی دیموکرات، کۆسۆڤۆ، لوبنان، لیبیا، سۆماڵ، قەتەڕ، قوبڕسی باکوور، سووریا، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، مالی و سوودان).

دوای دامەزراندنی كۆماری توركیا لە ساڵی ١٩٢٣، مستەفا كەمال ئەتاتورك بە یاسای سزادانی سەربازی ژمارە ١٦٣٢ و بەرواری ٢٢ی ئایاری ١٩٣٠ چالاكیی سیاسی لە کەسانی ئەفسەری سەربازی چالاک قەدەغە كرد، بەڵام دوای كودەتاكانی ساڵی ١٩٦٠ كۆمیتەی یەكێتیی نیشتمانی یاسای خزمەتگوزاری ناوەوەی هێزە چەکدارەکانی تورکیای لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ دامەزراند بۆ شەرعیەتدان بە دەستێوەردانە سەربازییەکانیان لە سیاسەتدا. لە هەوڵەکانی کودەتا و کودەتاکانی دواتردا، هۆکاریان نیشان دا بۆ پاساوهێنانەوە بۆ چالاکییە سیاسییەکانیان بە تایبەت بە مادەی ٣٥ و ٨٥ی ئەم یاسایە.

سەربازی پێشینەیەکی هەبووە لە دەستێوەردان لە سیاسەتدا، لە ڕابردوودا چوار جار حکومەتە هەڵبژێردراوەکانی لابردووە. بەشێوەیەکی ڕاستەقینەیش لە نیوەی کۆتایی سەدەی بیستەمدا بۆ چەند قۆناغێک دەسەڵاتی گرتە ئەستۆ. سێ کودەتای جێبەجێ کرد: لە ساڵی ١٩٦٠ (کودەتای ٢٧ی ئایار)، لە ساڵی ١٩٧١ (کودەتای ١٢ی ئازار) و لە ساڵی ١٩٨٠ (کودەتای ١٢ی ئەیلوول). دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٦٠، سوپای تورکیا یەکەم سەروەزیرانی تورکیای بەشێوەی دیموکراسی هەڵبژێردراوی بە ناوی عەدنان مێندرێس لە ساڵی ١٩٦١ لە سێدارە دا، لە دوایین جاریشدا مانۆڕ بۆ لابردنی سەروەزیرانێکی ئیسلامی بەناوی نەجمەدین ئەرباکان لە ساڵی ١٩٩٧ (کە بە ٢٨ی شوبات ناسراوە) ئەنجام درا. بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی دەرەوە، دانیشتوانی تورکیا بە شێوەیەکی یەکسان لە کودەتا بێزار نەبوون و زۆرێک پێشوازییان لە دەرکردنی ئەو حکوومەتانە کرد. 

لە تەممووزی ٢٠١٦ چەند فراکسیۆنێکی ناپاک لە هێزە چەکدارەکانی تورکیا هەوڵیان دا دەست بەسەر حکوومەتدا بگرن، بەڵام لایەنگرانی ئەردۆغان و یەکە سەربازییە دڵسۆزەکانی دیکە هەوڵی کودەتاکەیان ڕاگرت. زۆر کەس گیانیان لەدەستدا و سەدان کەسیش بریندار بوون. بینای پەرلەمان و هەندێک بینای دیکەی ئەنقەرە و ئەستەنبووڵ زیانیان بەرکەوت. هه‌زاران كارمه‌ندی سه‌ربازی ده‌ستگیركران و چاكسازی له‌ پێكهاته‌ی هێزه‌ چه‌كداره‌كاندا كرایەوە.


سەرچاوەکان

116 بینین