شۆڕشی پیشه‌سازی

له‌لایه‌ن: محمد حیكمه‌ت - به‌روار: 2019-09-09-23:12:00 - کۆدی بابەت: 31
شۆڕشی پیشه‌سازی

ناوه‌ڕۆك

شۆڕشی پیشەسازی چییه‌

شۆڕشی پیشەسازی ئەو شۆڕشەیە لە ناوەڕاستی سەدەی هەژدەهەم لە ئەوروپا سەریهەڵدا ودواتر هەموو جیهانی گرتەوە. ئەم شۆڕشە بووە هۆی ڕوودانی گۆڕانکارییەکی ڕیشەی لە گشت لایەنەکانی ژیاندا ، جا چ لایەنی سیاسی ، کۆمەڵایەتی یاخود ئابوری بێت ، ئەویش بە سوود وەرگرتن لە ئامێری میکانیکی کە دەیانتوانی هەستن بە ئەنجامدانی چەندین جۆر کار لە بوارە جیاجیاکاندا لە جێگەی چەندین کرێکاردا.

ئینگلتەرا بە یەکەمین وڵات دادەنرێت کە شۆڕشی پیشەسازی تێیدا سەری هەڵدا ئەویش بەهۆی چەندین هۆکارەوە بوو کە لەوێدا بوونی هەبوو، گرنگترین ئەو ئەنجامانەی کە شۆڕشی پیشەسازی لەوێدا دروستیکرد بریتیبوو لە پێشکەوتن لە بوارەکانی ڕستن وچنین و بواری کانزاسازی ، بەڵام یەکێ لە دەسکەوتە گرنگەکان بریتى بوو لە دروستکردنی ئامێری هەڵمی (Steam engine)   کە بوە هۆى پێشکەوتنیکى بەرچاو لە بواری ئابوریدا.

 

پێناسەی شۆڕشی پیشەسازی

مەبەست لە شۆڕشی پیشەسازی ئەوەیە کە ئێمە بەرهەمەکانمان لەڕێی هێزی ئامێر و بەکارهێنانی ئامێرەوە بەدەست بهێنین نەک لەڕێی سوود وەرگرتن لە هێزی کاری دەستی کرێکار. شۆڕشی پیشەسازی بەهۆی ئەو پێشکەوتنە زانستیەوە سەری هەڵدا کە ئەوروپای ڕۆژئاوای گرتەوە، ئەمەش بووە هۆی پیشکەوتنێکی لەبەرچچاو لەبواری تەکنەلۆژیدا و بووەهۆی دروستکردنی جەندین ئامێری پێشکەوتوو وەک ئامێری هەڵمی (Steam engine) کە سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەستهێنا لەبواری بەرهەمهێناندا لەچاو ئەو بەرهەمی کە بەدەستی هێزی کاری کرێکارەکان بەدەست دەهات، ئەم سەرکەوتنەش بووەهۆی بڵاوبوونەوەیەکی بەرچاوی ئەم ئامێرە هەڵمانە لەتەواوی کایە پیشەسازیەکاندا لە سەرتاسەری بەڕیتانیا وئەوروپا،وەکو پیشەسازی بواری ڕستن و چنین ، بواری کورەی تواندنەوەی ئاسن و بواری دروستکردنی ئامێرە کشتوکاڵیەکان. هەموو ئەم داهێنان و پێشکەوتنانە دواتر بوونە هۆی بەرهەمهێنانی وزەی کارەبا و دروستکردنی ئامێرە کارەباییەکان و دۆزینەوەی سووتەمەنی بەردین کە کاریگەرییەکی لەبەرچاوی هەبوو لە بواری لایەنی ئابوری کۆمەڵایەتی کۆمەڵگەکانی ئەوروپادا.

 

قۆناغەکانی گەشەسەندنی شۆڕشی پیشەسازی

شۆڕشی پیشەسازی یەکەمجار لە بەڕیتانیاوە دەستپێدەکات، بەڵام ڕیشەی ئەم شۆڕشە دەگەڕیتەوە بۆ ئەو نوێبونەوەیەی کە  وڵاتە ئەوروپییەکانی گرتەوە  لەسەدەی شازدەهەم ، ئەم نوێبونەوەیەش پێویستییەکی زۆری بە بەرهەمی زۆر و خێرا بەدەستهێنانی بەرهەمەکە بوو ئەمەش بویەهۆی دەرکەوتنی ئامێری هەڵمی لە سەدەی هەژدەهەم.

شۆڕشی پیشەسازی بە دروستکردنی ئامێری هەڵمی و بڵاوبونەوەی بە تەواوی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکای باکوردا دەستپێدەکات، کە دواتر دەبێتە هۆی دۆزینەوەی کارەبا و بنیاتنانی هێڵی ئاسنین و دروستبنی کێبڕکێی و بەربەرەکانی لەنێوان وڵاتە ئەوروپییەکاندا لەسەر بەرهەمهێنانی پشەسازی نیشانە سەرەتاییەکانی شۆڕشی پیشەسازی لە بەڕیتانیا بریتیبوو لە بوژاندنەوە لە بەرهەمهێنانی خەڵوزی بەردین و پیشەسازی پۆڵا ودروستکردنی پرد و ڕێگەوبان و پێشکەوتن لە بواری گواستنەوەدا.هەروەها شۆڕشی پیشەسازی دەبێتە هۆی سەهەڵدانی شۆڕشی کشتوکاڵ ئەویش بەهۆی بەهەمهێنانی کەلپەلی کشتوکاڵی و بەکارهێنانی لەم بوارەدا،کەدەبێتە هۆی زیادبونی بەرهەم و خێرایی کار.شۆڕشی کشتوکاڵ دەبێتەهۆی ئەوەى  کە کرێکارێکی زۆر دەست لە مەیدانی کشتوکاڵی هەڵگرن و ڕوبکەنە کارگە پیشەسازییەکان.

قۆناغی یەکەمی شۆڕشی پیشەسازی لە بەڕیتانیا لە ساڵی 1770ز دەرکەوت و تاوەکو ساڵی 1830ز درێژەی کێشا ، لەم ساڵانەدا بەڕیتانیا بەرەوپێش چوونێکی بەرچاوی بەخۆوە بینی لە بواری ئابوری و سەربازیدا لەچاو گشت وڵاتانی جیهان.

قۆناغی دووەمی شۆڕشی پیشەسازی لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەم لە  ئەمەریکا دەستیپێکرد ئەو کاتەی زانای ئەمەریکی تۆماس ئەدیسۆن  توانی ڕووناکی لە وزەی کارەبا دروستبکات ، هەروەها لەم قۆناغەدابوو نەوت دۆزرایەوە و بوویە هۆی پێشکەوتنی پیشەسازی ، دەرکەوتنی هێڵی ئاسنینیش رۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە قۆناغی دووەمی شۆڕشی پیشەسازیدا کە توانی جێگەی گالیسکەکان بگرێتەوە لە گواستنەوەی کەلوپەلدا

 

بەرهەمەکانی شۆڕشی پیشەسازی

شۆڕشی پیشەسازی بووەهۆی بوژاندنەوەی لاینە ئابوری وپێشکەوتن لە بوارەکانی پزیشکی و پیشەسازی لە تەواوی وڵاتانی ئەوروپا بەتایبەت بەڕیتانیا ، دەتوانین بڵێین ئەمانە گرنگترین بەرهەمەکانی شۆڕشی پیشەسازییە:

 

بەرهەمی ئابوری

یەکێک لە بەرهەمەکانی شۆڕشی پیشەسازی بەرهەمی ئابوریە، لەماوەی ئەم شۆڕشەدا توانرا بەرهەمە پیشەسازییەکان لە گشت بوارەکاندا لە ڕووی چەندێتی و چۆنیەتییەوە بەرەوپێشچوون بە خۆیەوە ببینێت لەگەڵ کەمکردنەوەی ئەرک وتێچووی بەرهەمەکان لەسەر خاوەن کارگەکان. هەوەها شۆڕشی پیشەسازی بووەهۆی شۆڕشی کشتوکاڵی بەهۆی زۆربوونی وەبەرهێنان لەم بوارەدا و دروستبوونی تەکنیکی نوێ لە زیاترکردنی بەهەمە کشتوکاڵیەکان و فراوانکردنی زەویە کشتوکاڵییەکان.

بەرهەمی کۆمەڵایەتی

شۆڕشی پیشەسازی گۆڕانکارییەکی گەورەی خستە سیستەمی چینایەتی لە کۆمەڵگەی ئەوروپیدا ، بەشێوەیەک کۆمەڵگە دابەشبوو بۆ دوو چینی سەرەکی ، چینی یەکەم چینی خاوەن کار و کارگە پیشەسازیەکان بوون کە بە ( چینی بۆرجوازی ) ناسراوە ، ئەم چینە لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدا دەژییان، چینی دووەم چینی کرێکارەکانە کە لە کارگەکاندا لەبەردەم چینی یەکەم کاردەکەن،کە زۆربەیان ئەو ئاوارانە بوون لە ناوچەکانى ترەوە هاتبوونبە دواى کاردا بگەڕێن، لەڕوی لایەنی ئابورییەوە جیاوازییەکی بەرچاو لە نێوان ئەم دوو چینەدا هەیە ، ئەمەش وای لە چەندین وڵات کرد چەندین  ڕێکار بگرنە بەر بۆ دانیانی یاسای کار کە بتوانێت لایەنی کۆمەڵایەتی و تەندروستی کرێکارەکە بپارێزێت.

شۆڕشی پیشەسازی بووەهۆی وازهێنانی خەڵکێکی زۆر لە کاری دەستی و کشتوکاڵی بۆ کارکردن لە کارگە پیشەسازییەکاندا، ئەمەش بووە هۆی کۆچی بەلێشاوی دانشتوان لە ناوچە کشتوکاڵییەکانەوە بۆ شارە پیشەسازییەکان  و بوون بە کرێکار لە کارگە پیشەسازییە سەختەکاندا . ئەم ژیانە نوێیە وای لەکرێکارەکان کرد کە بە دۆخێکی قورسدا تێپەڕن لە لایەنی ئابورییەوە ، بەم هۆیەشەوە هەموو ئەندامەکانی خێزانەکە کاریان دەکرد بۆ دەربازبوون لەم دۆخە قورسە.لەگەڵ دەستپێکی سەدەی نۆزدە ئەم چینە توانیان مافی دروستکردنی ڕیکخراو بۆخۆیان بەدەست بێنن ، کە بویە هۆی ڕێککردنی کاتی کارکردنیان و باشترکردنی بواری ئابوری و گەرەنتیکردنی لایەنی کۆمەڵایەتییان.

 

شۆڕشی پیشەسازی بەدەر لەم بەرهەمانەی سەرەوە کاریگەری بەرچاوی هەبوو بۆسەر هەردوو لایەنی ڕۆشنبیری و ڕامیاری

1-دەرکردنی یاسای بیمەی کۆمەڵایەتی لە پاراستنی کرێکارەکان لە هەر ڕووداوێک و بێکاری و تەندروستییان .

2-پێدانی مافی دەنگدان بە کرێکارەکان بەتایبەت ئافرەتان.

3-دەرکەوتنی چەند لایەنێکی سیاسی کە داوای مافی کرێکارانی دەکرد و بەژداریان دەکرد لە پڕۆسەی سیاسی وڵاتەکاندا.

4-گەرمبوونی بەربەرەکانێ لە نێوان دەوڵەتە پیشەسازیەکاندا بۆ دەستگرتن بەسەر سەرچاوەی ماددە خاوەکان و بازارە جیهانیەکاندا.

لە بەرهەمەکانی تری شۆڕشی پیشەسازی بەرهەمی ڕۆشنبیری بوو ئەویش بە دەرکەوتنی بیری شوعیەت لە ئەنجامی ئەو دابەشکاریە کۆمەڵایەتی و ئابورییەی کە ڕویدا بوو، ئەمەش بووە هۆی شۆڕشی بەڵشەڤی لە ئۆکتۆبەری 1917 دا کە بەم هۆیەوە شوعییەکان دەستیان گرت بەسەر یەکیەتی سۆڤیەتدا.

 


سەرچاوەکان

3031 بینین