کونی ئۆزۆن

له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-04-06-17:25:00 - کۆدی بابەت: 4217
کونی ئۆزۆن

ناوه‌ڕۆك

کونی ئۆزۆن 

لە ساڵی ١٩٨٥ دا زاناکان هەوڵی دۆزینەوەیەکی ترسناکیان ڕاگەیاند دەربارەی چینی ئۆزۆنی پارێزەری زەوی، چونکە ئەو چینە تووشی داخوران بوو بوو لە ناوچەکانی بازنەی جەمسەری باشوور و باکوور بە تایبەتی لە وەرزی بەهاردا. ماددە کیمییاییەکانی کلۆرۆفلۆرۆکاربۆن CFCs هۆی سەرەکی داخورانی ئۆزۆن و گۆرێنی بۆ ئۆسکجین بوو، شیبوونەوەی چینی ئۆزۆن  دەبێتە هۆی دروستبوونی کونی ئۆزۆن. ئەمەش وادەکات ڕێژەیەکی زۆر لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی (UV)ـی کوشندە بگاتە سەر ڕووی زەوی کە ژیانی زیندەوەران دەخاتە مەترسی و بۆ‌هێڵەکان (جینەکان) لەناودەبات و دەبێتە هۆی شێرپەنجەی پێست.

هاریکاری نێودەوڵەتی بۆ کەم کردنەوەی کونی ئۆزۆن

لە ساڵی ١٩٨٧ کۆمەڵێک لە وڵاتانی جیهان کۆبوونەوەیەکیان لە کەنەدەدا سازدا و لەسەر گرتنەبەری هەندێک ڕێ و شوێن پێکهاتن بۆ ڕێگەگرتن لە بەردەم داخورانی چینی ئۆزۆن، هەروەها هەندێک ڕێکەوتننامەش مۆرکران بۆ کەم کردنەوەی بەکارهێنانی بەکارهێنانی  CFCs و دواتریش قەدەغەکردنی یەکجارەکی، لەبەر ڕۆشناویی رآزی بوونی زۆربەی وڵاتانی جیهان بۆ هەوڵی خێرای کۆنترۆڵکردنی ماددەی پیسکەری CFCs و دۆزینەوەی جێگرەوە بۆی و تەنانەت دابین کردنی چارەسەری تەکنەلۆژی بۆ کێشەکە وای کرد زۆربەی زاناکان بابەتی پاراستنی چینی ئۆزۆن بەسەرکەوتنێکی ژینگەیی بزانن بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا هێشتا جەنگ لە پێناوی پاراستنی چینی ئۆزۆندا کۆتایی نەهاتووە، بەڵکو تازە دەستی پێکردووە چونکە گەردە پیسکەرەکانی CFCs  دەتوانن بە چالاکی بمێننەوە لە چینی ستراتۆسفیردا بۆ ماوەیی ٦٠ تا ١٢٠ ساڵ واتە ئەو ماددە پیسکەرانەی کە لە ماوەی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا فڕێ دراونەوە ناو هەوا هەتا ئێستاش چینی ئۆزۆن وێران دەکەن، بۆیە گەڕاندنەوەی چینی ئۆزۆن بۆ دۆخە ئاساییەکەی چەندین ساڵی دیکەی دەوێت.

پیسبوونی هەوا و تەندروستی مرۆڤ

بەرکەوتنی بڕێکی کەم لە هەوای پیس دەبێتە هۆی چەندین کێشە و تەنگ و چەڵەمەی تەندروستی ترسناک کە زۆر بە خراپی کاردەکاتە سەر ژیانی منداڵ و پیرەکان و تووشبوانی هەناسەبڕكێ و هەستیاری (حەساسیەت) و نەخۆشیەکانی تووشبوو بە هەوکردنی سییەکان و دڵ. کاریگەرییە کورت خایەنەکان بریتین لە کۆکە و سەرئێشە و هەناسە بڕکێ و تەنگە نەفسی و سوور هەڵگەڕآنی لووت و چاو و قورگ، بەڵام کاریگەرییە درێژ خایەنەکان بریتین لە شێرپەنجەی سییەکان کە زۆر ترسناکە چونکە مرۆڤ زوو هەستیان پێ ناکات.


سەرچاوەکان

99 بینین