ڕووسیا

ڕووسیا

له‌لایه‌ن: محەمەد ڕزگار - به‌روار: 2021-04-10-18:48:00 - کۆدی بابەت: 4365
ڕووسیا

ناوه‌ڕۆك

ڕووسیا كوێیە؟

كۆماری فیدراڵی ڕووسیا یاخود ڕووسیای یەكگرتوو دەوڵەتێكە لە نێوان هەردوو كیشوەری ئەوروپا و ئاسیا درێژ دەبێتەوە لە ڕووبەرێكی فراوان كە دەگاتە 17 ملیۆن كم، بەمەش دەبێتە گەورەترین وڵات لە ڕووی ڕووبەرەوە كە دوو هێندەی كەنەدایە، دانیشتوانەكەی دەگاتە 143 ملیۆن كەس، و گەورەترین وڵاتی یەكێتی سۆڤیەتی پێشووە، ڕووسیا بە ڕووبەر دراوسێی 14 وڵاتی جیهانە وەك : نەرویج و كۆریای باكوور و پۆڵەندا و چین، و دەگاتە دەریای بەستەڵەكی باكوور و دەریای ڕەش و زەریای هێمن.

پایتەختەكەی شاری مۆسكۆیە كە زۆرترین بنكە پیشەسازییەكانی تێدایە، جوگرافیای ڕووسیا پێكهاتووە لە تێكەڵەیەك لە دارستان و دەشت و گرد و دۆڵ و زنجیرەچیا و كەناری دەریا، هەروەها یەكێك لە گەورەترین دەریاچەكانی دونیای تێدایە كە دەریاچەی (لادۆگا)ـیە و كەشوهەواكەشی جیاوازە لە شوێنێكەوە بۆ شوێنێكی دیكە و بە سەرما زۆرەكەی ناسراوە لە زستاندا، و ئابووریەكەی بەندە بە پیشەسازی گەورە و بازرگانی نەوت و گاز و كەرەستەی خاو.

زانیاری گشتی

ناوی فەرمی فیدراسیۆنی ڕووسیا
پایتەخت مۆسكۆ
زمانی فەرمی ڕووسی
ناوی هاوڵاتیان ڕووسییەكان
دانیشتوان زیاتر لە 142 ملیۆن
شێوازی حكومەت كۆماری فیدراڵی سەرۆكایەتی
سەرۆك ڤلادیمێر پۆتین
بەرواری دروستكردن 26ـی 12ـی 1991
دراو ڕۆبڵی ڕووسی

ڕووسیا یەكێكە لەو وڵاتانەی لە نەتەوە یەكگرتووەكان مافی ڤیتۆی هەیە و ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشە.

یەكێتی سۆڤیەت

ڕووسیای ئێستا یەكێكە لەو وڵاتانەی كە پێشووتر لەناو چوارچێوەی یەكێتی سۆڤیەتدا بوو و دواتر بە نەمانی سۆڤیەت پارچە پارچە بوون و ڕووسیاش بوو بە بەشێك لەوان.

یەكێتی سۆڤیەت دەوڵەتێكی دەستووریە كە لە ناخی ئیمپڕاتۆریەتی ڕووسیاوە دروستبوو، و لە یەكگرتنی چەند كۆمارێكی سۆڤیەتی سۆشیالیزمییەوە دروستبوو لە نێوان ساڵانی 1922 بۆ 1991، كە ڤلادیمێر لینین ـی سەركردەی شۆڕشی بەلشەفی (بۆلشەفیكی) بونیادی نا.

وشەی سۆڤیەت وشەیەكی ڕووسیە و بە واتای كۆمەڵ یاخود كۆبوونەوە دێت، و مۆسكۆش پایتەختی ئەم دەوڵەتە بوو لەگەڵ چەند بنكەیەكی گەورەی دیكەی وڵات وەك لینینگراد و كیێڤ، و زمانی ڕووسیش زمانی سەرەكی وڵات بوو.

حیزبی شیوعی بەڕێوبەری وڵات و كۆمەڵگاكە بوو لەم وڵاتەدا، داگیركاری و فراوانبوونی وڵاتەكە درێژ بوویەوە بۆ نزیك لە 1000 كم لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا كە 11 ناوچەی كاتی جیاوازی تیابوو و نزیكەی 7200 كم لە باكوور بۆ باشوور.

دەسەڵاتی یەكێتییەكە

یەكێتی سۆڤیەت یەكێك بوو لە گەورەترین وڵاتانی جیهان لە سەردەمی خۆی لە ڕووی سیاسی و ئابووری و سەربازییەوە، هەروەها یەكەمین وڵات بوو كە مانگی دەستكرد و مرۆڤی ناردە بۆشایی ئاسمان، و خاوەنی گەورەترین هێزی سەربازی بوو بە باشترین تەكنەلۆژیای سەردەم.

ڕووخانی یەكێتی سۆڤیەت

دوای تێكچوونی دۆخی ئابووری و سیاسی وڵات لە سایەی جەنگی سارد لەگەڵ ئەمریكا و ناتۆ و وارسۆ، و شكستهێنانی سیاسەتی گۆرباتشۆف لە بەڕێوبردنی وڵات، لەگەڵ گەیشتنی بۆریس یەڵتسن بە كورسی دەسەڵات وڵاتەكە خاپوور بوو و دابەشبوو بۆ چەندین وڵاتی جیاجیا، ئەمەش لە ڕۆژی 26ـی 12ی 1991 دوای ئەوەی ئەنجومەنی باڵای یەكێتییەكە بەیاننامەی كۆتایی خۆی خوێندەوە و دانی بە دابەشبوونی وڵاتەكەدا نا.

پێش ئەوە لە 25ـی مانگ سەرۆكی ئەوكات گۆرباتشۆف وتارێكی خوێندەوە كە دەستلەكاركێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند، و دوای وتارەكەی ئاڵای سووری یەكێتی سۆڤیەت لە كۆشكی كرملێن هێنرایە خوارەوە و ئاڵای سێ ڕەنگی ڕووسیای ئێستا شوێنی گرتەوە، ئەم ڕووخانە جەنگی سارد و جەنگی ڕۆژهەڵاتی سۆشیالیزمی و ڕۆژئاوای سەرمایەداری بەكۆتاهێنا.

هەروەها بووە هۆی دەركەوتنی 15 وڵاتی جیا كە پێشتر لەناو سۆڤیەتدا بوون.

وڵاتەكانی یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو

  • ئەرمینیا
  • ئازربایجان
  • ئیستۆنیا
  • ئۆزپاكستان
  • ئۆكرانیا
  • بیلاڕووس
  • توركمانستان
  • جۆرجیا
  • ڕووسیای سۆڤیەتی یەكگرتوو
  • تاجیكستان
  • كازاخستان
  • قیرقزستان
  • لاتیڤیا
  • لیتوانیا
  • مۆڵدۆڤا

یەكێتی سۆڤیەت و جەنگ

لە ماوەی دروستبوون هەتاوەكو ڕووخانی دەوڵەتەكە شایەتی چەندین جەنگی گەورە بووە، لە دوای جەنگی جیهانی دووەم و هاتنە دەرەوەی ڕووسیا بە سەركەوتوویی لە جەنگ و داگیركردنی پۆڵەندا و ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات، جەنگێكی دیكە دەستی پێكرد لە نێوان ئەمریكا و ڕووسیا كە بە جەنگی سارد ناوی دەركرد لە ماوەی 1945 بۆ 1991، لەم نێوانەشدا چەندین جەنگی دیكە ڕوویدا كە هەریەك لە ڕووسیا و ئەمریكا لە لایەنێكی جەنگ دەوەستان دژی یەكتری بەبێ ئەوەی جەنگی ڕووبەڕوو ببێت لە نێوانیان.

جەنگی كۆریا

جەنگی ناوخۆی كۆریا لە ساڵی 1950 لە نێوان كۆریای سۆشیالیزمی و كۆریای باشوور ڕوویدا و هەریەك لە ڕووسیا و چین پاڵپشتی كۆریای باكوور بوون و كۆریای باشووریش ئەمریكا و توركیا یارمەتیدەری بوون، جەنگەكە لە 1953 كۆتایی هات بە جیابوونەوەی هەردوو كۆریا و دروستبوونی دوو وڵاتی نوێ بە سیستمی جیاوازەوە.

جەنگی ڤێتنام

جەنگی ڤێتنام لە نێوان ڤێتنامی باكوور و باشوور دەستی پێكرد كە ئەمریكا لایەنگری بەرەی باشوور و ڕووسیا و چینیش پاڵپشتی بەرەی باكووریان دەكرد و لەم جەنگەدا ڤێتنامی شیوعی براوەبوو.

سەرۆكەكان هەتاوەكو ئێستا

ڤلایدیمێر لینین 1917 بۆ 1922
جۆزێف ستالین 1922 بۆ 1953
جۆرجی مالینكۆڤ 1953 بۆ 1955
نیكیتا خڕۆشۆف 1955 بۆ 1964
لیۆنێد برێجنێڤ 1964 بۆ 1982
یوری ئەندرۆبۆڤ 1982 بۆ 1984
قوستەنتین شیرنینكۆ 1984 بۆ 1985
میخائیل گۆرباتشۆف 1985 بۆ 1991
بۆریس یەڵتسن 1991 بۆ 1999
ڤلادیمێر پۆتین 1999 بۆ 2008
دیمیتری میدڤیدیڤ 2008 بۆ 2012
ڤلادیمێر پۆتین 2012 بۆ ئێستا

سووپای ڕووسیا

سووپای ڕووسیا یەكێكە لە گەورەترین سوپاكانی جیهان، بە ژمارەی زۆر و چەكی زۆر پێشكەوتوو توانیویەتی ببێتە ڕكابەرێكی هەمیشەیی كەرەستەی جەنگی لە جیهان، لە زۆرینەی جەنگەكان هەمیشە براوە بووە و لە ماوەی ساڵانی جەنگی سارد و دواترەوە دەستتێوەردانی بۆ ئەو وڵاتانەی جەنگی تێدایە بە كەرەستە و زیادكردنی هەژموونی خۆی یان دەربڕینی پاڵپشتی زیاتر بووە.

سەربازی ئامادە 766000
سەربازی یەدەگ 2485000
تانك 15500
زرێپۆش 5990
تۆپهاوێژی جوڵاو 27607
تۆپهاوێژ 4625
موشەك هاوێژ 3781
پوچەڵكەرەوەی مین 450
فڕۆكەی شەڕكەر 3082
هەلیكۆپتەر 973
كەشتی جەنگی 4
ژێردەریایی
63

 


سەرچاوەکان

463 بینین